Thất bại khi khởi nghiệp là một trong những trải nghiệm phổ biến nhất nhưng cũng ít được nói đến một cách đầy đủ trong câu chuyện kinh doanh. Trên truyền thông, người ta thường nhìn thấy doanh nhân sau khi đã có doanh thu, thương hiệu và thành công. Ít ai nhìn thấy những tháng ngày họ thử nghiệm một sản phẩm chưa phù hợp, tuyển sai người, quản lý dòng tiền yếu hoặc buộc phải đóng cửa doanh nghiệp. Khởi nghiệp vốn không phải một đường thẳng.Có người thành công ngay từ lần đầu. Có người phải thay đổi mô hình kinh doanh nhiều lần. Cũng có người thất bại với doanh nghiệp đầu tiên nhưng sau đó lại xây dựng được một công ty lớn hơn.Điều đáng nói là thất bại không tự động tạo ra thành công. Thất bại chỉ có giá trị khi doanh nhân biết phân tích nguyên nhân, thay đổi cách làm và kiểm soát rủi ro tốt hơn ở lần tiếp theo. Đây mới là góc nhìn thực tế về thất bại trong khởi nghiệp. Cùng Doanh Nhân Kỷ Nguyên Số tìm hiểu về thất bại khi thất nghiệp hiện nay! Thất bại khi khởi nghiệp có phổ biến không?Khi bắt đầu kinh doanh, nhiều người thường nghĩ vấn đề lớn nhất là tìm được một ý tưởng tốt.Thực tế phức tạp hơn.Một ý tưởng có thể rất hấp dẫn nhưng chưa chắc có khách hàng sẵn sàng trả tiền. Một sản phẩm có thể được yêu thích nhưng doanh nghiệp lại không đủ lợi nhuận để duy trì. Một công ty có doanh thu tăng nhanh nhưng dòng tiền âm kéo dài vẫn có thể rơi vào khủng hoảng.Theo dữ liệu của U.S. Bureau of Labor Statistics, khoảng 20% doanh nghiệp mới tại Mỹ không còn hoạt động sau năm đầu tiên; sau 5 năm, tỷ lệ doanh nghiệp còn tồn tại giảm xuống khoảng một nửa. Đây là số liệu về doanh nghiệp mới nói chung tại Mỹ, không phải tỷ lệ thất bại của startup công nghệ hay doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam.Con số này cho thấy một thực tế: bắt đầu một doanh nghiệp dễ hơn duy trì nó trong nhiều năm.Vì vậy, thay vì xem thất bại như một hiện tượng bất thường, doanh nhân nên nhìn nhận nó như một trong những rủi ro cần được quản trị ngay từ giai đoạn đầu.Vì sao nhiều doanh nhân thất bại khi khởi nghiệp?Không có một nguyên nhân duy nhất dẫn đến thất bại.Một doanh nghiệp có thể thất bại vì thị trường không đủ lớn. Doanh nghiệp khác lại gặp vấn đề về dòng tiền. Có công ty sở hữu sản phẩm tốt nhưng không tìm được cách tiếp cận khách hàng.Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp.1. Sản phẩm tốt nhưng không giải quyết đúng nhu cầuĐây là một nghịch lý phổ biến trong khởi nghiệp.Doanh nhân có thể dành hàng tháng, thậm chí hàng năm để hoàn thiện sản phẩm.Nhưng câu hỏi quan trọng nhất lại bị bỏ quên:Khách hàng có thực sự cần sản phẩm này không?Một sản phẩm có nhiều tính năng không đồng nghĩa với việc nó tạo ra giá trị.Khách hàng không mua sản phẩm chỉ vì doanh nghiệp đã mất nhiều công sức để tạo ra nó. Họ mua khi sản phẩm giải quyết được một vấn đề đủ quan trọng.Đây là lý do quá trình khảo sát thị trường, phỏng vấn khách hàng và thử nghiệm sản phẩm có vai trò rất lớn trước khi doanh nghiệp đầu tư quá nhiều vốn.2. Đánh giá sai thị trườngMột thị trường có thể trông rất hấp dẫn trên giấy nhưng hoàn toàn khác khi bước vào thực tế.Doanh nhân có thể nhìn thấy hàng triệu khách hàng tiềm năng.Nhưng “khách hàng tiềm năng” và “khách hàng sẵn sàng trả tiền” là hai khái niệm khác nhau.Một thị trường tốt cần được xem xét trên nhiều yếu tố:Quy mô khách hàng.Mức độ cạnh tranh.Khả năng chi trả.Tần suất mua.Chi phí tiếp cận khách hàng.Xu hướng thị trường.Khả năng mở rộng.Rào cản gia nhập.Nếu chỉ nhìn vào quy mô thị trường mà bỏ qua những yếu tố trên, doanh nghiệp rất dễ xây dựng kế hoạch dựa trên những giả định thiếu thực tế.3. Cạn tiền trước khi tìm được mô hình phù hợpDòng tiền là một trong những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp trẻ gặp khó khăn.Doanh thu và tiền mặt không phải lúc nào cũng giống nhau.Một doanh nghiệp có thể ký được nhiều hợp đồng nhưng chưa thu được tiền. Ngược lại, doanh nghiệp có thể có tiền trong tài khoản nhưng đang phải trả nhiều khoản chi phí lớn trong thời gian ngắn.Với startup, vấn đề càng nghiêm trọng hơn.Doanh nghiệp thường phải chi tiền cho:Phát triển sản phẩm.Nhân sự.Marketing.Công nghệ.Văn phòng.Kho vận.Pháp lý.Hệ thống bán hàng.Nếu tốc độ tiêu tiền quá nhanh trong khi doanh thu chưa hình thành, doanh nghiệp có thể hết vốn trước khi tìm ra mô hình kinh doanh phù hợp.Vì vậy, một câu hỏi quan trọng mà doanh nhân cần đặt ra không chỉ là:“Tôi có bao nhiêu vốn?”Mà còn là:“Với số vốn này, doanh nghiệp có thể tồn tại bao lâu?”4. Mở rộng quá sớmTăng trưởng thường được xem là tín hiệu tích cực.Nhưng tăng trưởng quá nhanh cũng có thể tạo ra áp lực rất lớn.Một startup chưa chứng minh được mô hình kinh doanh nhưng đã mở thêm chi nhánh, tuyển hàng chục nhân sự hoặc đầu tư mạnh vào marketing có thể nhanh chóng tăng chi phí cố định.Nếu doanh thu không tăng tương ứng, tốc độ tăng trưởng trở thành gánh nặng.Đây là lý do doanh nghiệp trẻ cần phân biệt giữa tăng trưởng có chất lượng và tăng trưởng bằng mọi giá.Tăng doanh thu là tốt.Nhưng nếu mỗi đồng doanh thu mới lại khiến doanh nghiệp mất nhiều tiền hơn, tăng trưởng đó chưa chắc tạo ra một doanh nghiệp khỏe mạnh.5. Chọn sai người đồng hànhKhởi nghiệp hiếm khi là cuộc chơi của một cá nhân.Khi doanh nghiệp lớn lên, người sáng lập phải làm việc với đồng sáng lập, nhân viên, nhà đầu tư, đối tác và khách hàng.Một đội ngũ không phù hợp có thể khiến doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian để sửa sai.Sai người ở vị trí quan trọng có thể dẫn đến:Quyết định chậm.Mâu thuẫn nội bộ.Văn hóa doanh nghiệp yếu.Chi phí nhân sự tăng.Chất lượng sản phẩm giảm.Mất khách hàng.Đặc biệt, việc lựa chọn đồng sáng lập cần được cân nhắc kỹ.Hai người có thể rất hợp nhau khi bắt đầu nhưng lại bất đồng khi doanh nghiệp có doanh thu, huy động vốn hoặc phải quyết định chiến lược dài hạn.Vì vậy, trước khi hợp tác, cần thống nhất rõ về vai trò, quyền hạn, tỷ lệ sở hữu, trách nhiệm và cách xử lý khi xảy ra bất đồng.>> Xem thêm: Howard Schultz và hành trình kiến tạo Starbucks: Từ một chuyến đi Milan đến đế chế cà phê toàn cầuThất bại có thực sự giúp doanh nhân thành công hơn?Đây là câu hỏi đáng bàn.Câu trả lời không đơn giản là “có”.Thất bại có thể giúp doanh nhân học được nhiều điều mà sách vở khó truyền đạt.Nhưng không phải cứ thất bại nhiều là sẽ thành công.Nếu một doanh nhân thất bại vì không kiểm soát dòng tiền nhưng không thay đổi cách quản trị tài chính, lần thất bại tiếp theo có thể lặp lại.Nếu thất bại vì không hiểu khách hàng nhưng vẫn tiếp tục phát triển sản phẩm dựa trên cảm tính, kinh nghiệm cũ không tạo ra nhiều giá trị.Điều biến thất bại thành kinh nghiệm không phải bản thân thất bại.Đó là khả năng học từ thất bại.Thất bại tạo ra dữ liệu thực tếMột trong những giá trị lớn nhất của thất bại là nó giúp doanh nhân kiểm chứng những giả định trước đó.Ví dụ:Doanh nhân nghĩ khách hàng sẵn sàng trả 500.000 đồng cho sản phẩm.Thị trường cho thấy họ chỉ chấp nhận mức giá 300.000 đồng.Đó là một dữ liệu.Doanh nghiệp dự đoán khách hàng mua hàng mỗi tháng.Thực tế cho thấy họ chỉ mua mỗi quý.Đó cũng là một dữ liệu.Những thông tin này có thể khiến mô hình kinh doanh phải thay đổi.Vấn đề không phải doanh nhân “đúng” hay “sai” ngay từ đầu.Quan trọng hơn là doanh nghiệp có phát hiện sai lệch đủ sớm để điều chỉnh hay không.Thất bại buộc doanh nhân phải nhìn lại khách hàngKhi chưa có khách hàng, doanh nhân thường nói rất nhiều về sản phẩm.Sau khi gặp thất bại, câu hỏi thường chuyển sang:Khách hàng thực sự muốn gì?Đây là một thay đổi quan trọng trong tư duy.Doanh nghiệp không tồn tại để chứng minh rằng sản phẩm của mình tuyệt vời.Doanh nghiệp tồn tại vì có người sẵn sàng trả tiền cho giá trị mà doanh nghiệp tạo ra.Vì vậy, phản hồi tiêu cực của khách hàng đôi khi có giá trị hơn hàng trăm lời khen.Một khách hàng nói “tôi không mua vì giá quá cao” cung cấp một thông tin.Một người nói “tôi không hiểu sản phẩm này giải quyết vấn đề gì” cũng cung cấp một thông tin khác.Doanh nhân cần học cách lắng nghe cả hai.Những bài học quan trọng sau một lần thất bạiBài học 1: Kiểm chứng trước khi đầu tư lớnKhông nên bỏ toàn bộ vốn vào một ý tưởng chỉ vì nó có vẻ hấp dẫn.Hãy thử nghiệm ở quy mô nhỏ.Bán cho nhóm khách hàng đầu tiên.Đo phản hồi.Sau đó mới mở rộng.Cách làm này giúp doanh nghiệp giảm chi phí của những sai lầm không cần thiết.Bài học 2: Luôn theo dõi dòng tiềnMột doanh nghiệp cần biết mình đang có bao nhiêu tiền, tiền đến từ đâu và sẽ phải chi cho những gì.Doanh nhân nên theo dõi ít nhất:Doanh thu.Chi phí cố định.Chi phí biến đổi.Công nợ.Dòng tiền vào.Dòng tiền ra.Thời gian có thể duy trì hoạt động với lượng tiền hiện tại.Không cần đợi đến lúc tài khoản gần bằng 0 mới bắt đầu quan tâm đến dòng tiền.Bài học 3: Đừng biến cái tôi thành chiến lược kinh doanhMột trong những sai lầm khó nhận ra nhất của người sáng lập là quá yêu ý tưởng của mình.Khi khách hàng không mua, họ cho rằng khách hàng chưa hiểu.Khi doanh thu thấp, họ cho rằng thị trường chưa sẵn sàng.Khi nhân viên phản đối, họ cho rằng nhân viên thiếu tầm nhìn.Có thể những nhận định đó đúng.Nhưng cũng có thể doanh nhân đang cố bảo vệ một giả định sai.Người sáng lập cần đủ tự tin để theo đuổi tầm nhìn, đồng thời đủ tỉnh táo để thay đổi cách thực hiện khi dữ liệu cho thấy điều đó cần thiết.>> Xem thêm: Môi trường làm việc của Gen Z: Doanh nghiệp phải thay đổi gì để giữ chân thế hệ mới?Bài học từ những doanh nhân từng thất bạiNhiều câu chuyện khởi nghiệp nổi tiếng thường được kể theo một công thức rất đẹp:“Thất bại → kiên trì → thành công”.Nhưng thực tế phức tạp hơn.Đằng sau một doanh nghiệp thành công thường là hàng loạt lần thử nghiệm, điều chỉnh và quyết định không được công chúng nhìn thấy.Steve Jobs và AppleSteve Jobs từng bị loại khỏi Apple, công ty do chính ông đồng sáng lập.Sau khoảng thời gian rời Apple, ông tham gia xây dựng NeXT và tiếp tục phát triển Pixar.Sau đó, Jobs trở lại Apple trong bối cảnh công ty gặp nhiều khó khăn.Điều đáng chú ý trong câu chuyện này không đơn giản là “bị sa thải rồi thành công”.Bài học lớn hơn nằm ở khả năng thay đổi, học hỏi và quay trở lại với một cách tiếp cận khác.Walt Disney và những thất bại ban đầuWalt Disney cũng từng trải qua những giai đoạn khó khăn về tài chính và kinh doanh trước khi xây dựng đế chế giải trí Disney.Câu chuyện này thường được nhắc đến để minh họa cho sự kiên trì.Nhưng với doanh nhân hiện đại, bài học nên được nhìn rộng hơn: kiên trì không có nghĩa là lặp lại một cách làm cũ mãi mãi.Kiên trì với mục tiêu nhưng linh hoạt với phương pháp mới là điều quan trọng.Thất bại trong khởi nghiệp và sức khỏe tinh thần của doanh nhânMột vấn đề ít được nói đến là áp lực sau thất bại.Người sáng lập có thể mất vốn, mất thời gian, mất uy tín với đối tác và thậm chí phải đối mặt với những khoản nợ.Trong khi đó, mạng xã hội khiến câu chuyện thành công xuất hiện dày đặc.Người trẻ có thể nhìn thấy doanh nhân gọi vốn hàng triệu USD, mở rộng doanh nghiệp và xuất hiện trên truyền thông nhưng không nhìn thấy những dự án đã đóng cửa phía sau.Điều này dễ tạo ra một nhận thức sai rằng khởi nghiệp luôn phải đi lên.Thực tế không phải vậy.Doanh nhân cần chuẩn bị cả về tài chính, kỹ năng quản trị và khả năng chịu áp lực khi bước vào hành trình kinh doanh.Một lần thất bại không nên được xem là dấu chấm hết.Nhưng cũng không nên lãng mạn hóa thất bại.Khi nào nên tiếp tục và khi nào nên dừng lại?Đây có lẽ là một trong những quyết định khó nhất đối với người sáng lập.Có những doanh nghiệp cần thêm thời gian để tìm đúng thị trường.Nhưng cũng có những doanh nghiệp cần dừng lại trước khi tiêu hết nguồn lực.Doanh nhân có thể xem xét một số câu hỏi:Khách hàng có thực sự cần sản phẩm?Có khách hàng sẵn sàng trả tiền không?Doanh nghiệp có thể cải thiện sản phẩm với nguồn lực hiện tại không?Dòng tiền còn đủ để thử nghiệm tiếp không?Mô hình kinh doanh có khả năng tạo lợi nhuận không?Những vấn đề hiện tại có thể sửa được hay thuộc về bản chất thị trường?Doanh nghiệp đang tiếp tục vì dữ liệu cho thấy cơ hội hay chỉ vì không muốn thừa nhận thất bại?Câu hỏi cuối cùng thường khó trả lời nhất.Đôi khi đóng cửa một dự án không phải là từ bỏ tinh thần khởi nghiệp.Đó có thể là cách bảo toàn nguồn lực để bắt đầu một hướng đi khác.Khởi nghiệp lần hai có gì khác?Một doanh nhân từng thất bại thường bước vào lần khởi nghiệp tiếp theo với nhiều dữ liệu hơn.Họ có thể hiểu rõ hơn về:Cách tuyển dụng.Cách quản lý tiền.Cách đàm phán.Cách xây dựng sản phẩm.Cách tìm khách hàng.Cách làm việc với nhà đầu tư.Cách kiểm soát chi phí.Những dấu hiệu cảnh báo sớm.Nhưng kinh nghiệm cũng có mặt trái.Người từng thất bại có thể trở nên quá thận trọng.Nếu lần đầu họ tiêu tiền quá nhanh, lần sau họ có thể không dám đầu tư.Nếu lần đầu họ tin người quá dễ dàng, lần sau họ có thể nghi ngờ tất cả.Vì vậy, bài học không phải là “đừng mắc lại sai lầm”.Bài học đúng hơn là:Biết sai lầm nào cần tránh và biết rủi ro nào đáng để chấp nhận.Làm thế nào để giảm nguy cơ thất bại khi khởi nghiệp?Không có công thức đảm bảo doanh nghiệp chắc chắn thành công.Nhưng doanh nhân có thể giảm những rủi ro có thể dự đoán.Bước 1: Xác định vấn đềĐừng bắt đầu bằng câu hỏi “Tôi muốn bán gì?”.Hãy bắt đầu bằng:“Khách hàng đang gặp vấn đề gì?”Bước 2: Kiểm chứng nhu cầuNói chuyện với khách hàng.Quan sát hành vi thực tế.Thử bán sản phẩm.Đừng chỉ hỏi “Bạn có mua sản phẩm này không?”.Câu trả lời “có” trong khảo sát chưa chắc biến thành giao dịch thực tế.Bước 3: Xây dựng phiên bản thử nghiệmMột sản phẩm ban đầu không nhất thiết phải hoàn hảo.Điều quan trọng là đủ tốt để kiểm chứng giả thuyết.Bước 4: Theo dõi các chỉ số quan trọngKhông chỉ nhìn doanh thu.Hãy theo dõi:Chi phí để có một khách hàng.Tỷ lệ khách hàng quay lại.Giá trị vòng đời khách hàng.Biên lợi nhuận.Tỷ lệ chuyển đổi.Dòng tiền.Tốc độ tăng trưởng.Bước 5: Xây dựng thương hiệu từ sớmMột doanh nghiệp mới không nhất thiết phải chi ngân sách lớn cho thương hiệu.Nhưng cần xác định rõ mình muốn khách hàng nhớ điều gì.Tên thương hiệu, thông điệp, nhận diện, trải nghiệm khách hàng và nội dung truyền thông nên được xây dựng theo một hướng thống nhất.Bước 6: Chuẩn bị phương án dự phòngDoanh nhân nên có kịch bản cho trường hợp:Doanh thu thấp hơn dự kiến.Chi phí tăng.Nhà đầu tư không tiếp tục rót vốn.Sản phẩm không đạt kỳ vọng.Một khách hàng lớn rời đi.Thị trường thay đổi.Không phải để bi quan.Mà để doanh nghiệp có thời gian phản ứng.>> Xem thêm: Môi trường kinh doanh trong kỷ nguyên số: Cơ hội lớn, thách thức mớiThất bại khi khởi nghiệp không phải huy chươngCó một xu hướng khá phổ biến hiện nay là biến thất bại thành một câu chuyện truyền cảm hứng.Điều đó có mặt tích cực.Nhưng nếu quá lãng mạn hóa thất bại, người trẻ có thể hiểu nhầm rằng cứ dám làm, dám thất bại rồi cuối cùng sẽ thành công.Không có gì đảm bảo như vậy.Thất bại có thể là học phí, nhưng học phí chỉ có giá trị khi người học thực sự rút ra được bài học.Nếu một doanh nhân mất toàn bộ vốn nhưng không hiểu vì sao doanh nghiệp thất bại, khoản mất đó chỉ đơn giản là một tổn thất.Ngược lại, nếu một lần đóng cửa giúp người sáng lập nhận ra thị trường sai, mô hình sai hoặc cách quản trị sai và họ sử dụng những dữ liệu đó để xây dựng một hướng đi khác, thất bại có thể trở thành một phần của quá trình trưởng thành.Góc nhìn cho doanh nhân trẻKhởi nghiệp không nên được bắt đầu chỉ vì muốn trở thành “ông chủ”.Làm chủ đồng nghĩa với việc chịu trách nhiệm khi doanh thu không đạt kế hoạch, khách hàng phàn nàn, nhân viên nghỉ việc hoặc dòng tiền gặp vấn đề.Do đó, trước khi bắt đầu, doanh nhân trẻ nên chuẩn bị ba thứ.Thứ nhất là năng lực.Hiểu khách hàng, tài chính, marketing, bán hàng và vận hành.Thứ hai là nguồn lực.Vốn, con người, thời gian và mạng lưới quan hệ.Thứ ba là khả năng học hỏi.Bởi thị trường luôn thay đổi.Một mô hình thành công hôm nay có thể gặp khó khăn vài năm sau.Một sản phẩm được yêu thích hôm nay có thể bị thay thế bởi công nghệ mới.Một chiến lược hiệu quả trong giai đoạn đầu có thể trở thành điểm yếu khi doanh nghiệp mở rộng.Do đó, doanh nhân không chỉ cần khả năng bắt đầu.Họ cần khả năng thay đổi trước khi bị buộc phải thay đổi. >> Xem thêm: Người sáng lập Google: Câu chuyện Larry Page và Sergey Brin tạo nên đế chế tìm kiếmKết luậnThất bại khi khởi nghiệp không phải điều hiếm gặp và cũng không phải bằng chứng rằng một người không có khả năng kinh doanh.Nhưng thất bại cũng không phải tấm vé đảm bảo cho thành công.Giá trị lớn nhất của một lần thất bại nằm ở những gì doanh nhân hiểu được sau đó: khách hàng thực sự cần gì, thị trường vận hành ra sao, dòng tiền quan trọng thế nào, đội ngũ cần được xây dựng ra sao và đâu là những giả định cần kiểm chứng trước khi tiếp tục đầu tư.Một doanh nhân trưởng thành không phải người chưa từng thất bại.Đó là người biết nhận diện rủi ro, kiểm chứng giả định, chịu trách nhiệm với quyết định của mình và thay đổi khi dữ liệu cho thấy cần phải thay đổi. Khởi nghiệp vì thế không phải câu chuyện “thất bại rồi chắc chắn thành công”.Nó thực tế hơn nhiều. Doanh Nhân Kỷ Nguyên Số: ” Thành công thường đến từ một chuỗi quyết định tốt hơn sau mỗi lần doanh nhân hiểu rõ hơn về thị trường, khách hàng và chính doanh nghiệp của mình. Điều hướng bài viếtKhởi nghiệp từ con số 0: Doanh nhân bắt đầu như thế nào khi không có nhiều vốn? Từ ý tưởng đến doanh nghiệp: 7 bước biến một ý tưởng kinh doanh thành sản phẩm thực tế